Δωροδοκία και δωροληψία: ιδιωτικός και δημόσιος υπάλληλος
Η δωροδοκία και η δωροληψία αποτελούν σοβαρά ποινικά αδικήματα που μπορούν να αφορούν τόσο έναν δημόσιο υπάλληλο όσο και έναν εργαζόμενο ή παρέχοντα υπηρεσίες στον ιδιωτικό τομέα. Στην καθημερινή γλώσσα χρησιμοποιούνται συχνά λέξεις όπως «μίζα», «λαδωμα» ή «γρηγορόσημο». Νομικά, όμως, δεν αρκεί η απλή απόδοση μιας τέτοιας ετικέτας: πρέπει να εξεταστεί προσεκτικά ποια ήταν η ιδιότητα του εμπλεκόμενου προσώπου, ποιο ήταν το ωφέλημα, για ποια ενέργεια ή παράλειψη δόθηκε και ποια ήταν τα πραγματικά καθήκοντά του.
Καίριο στοιχείο κάθε υπόθεσης είναι η σύνδεση του αθέμιτου ωφελήματος με μια συγκεκριμένη επαγγελματική ή υπηρεσιακή συμπεριφορά. Ωφέλημα δεν είναι μόνο τα χρήματα. Μπορεί να είναι και άλλη περιουσιακή παροχή ή διευκόλυνση, ενώ το αδίκημα μπορεί να τελεστεί άμεσα ή μέσω τρίτου προσώπου και για λογαριασμό άλλου.
Ποια είναι η διαφορά δωροληψίας και δωροδοκίας;
Με απλά λόγια, δωροληψία διαπράττει το πρόσωπο που ζητά, λαμβάνει ή αποδέχεται την υπόσχεση ενός αθέμιτου ωφελήματος σε σχέση με τα καθήκοντά του. Δωροδοκία διαπράττει εκείνος που προσφέρει, υπόσχεται ή παρέχει το αθέμιτο ωφέλημα στο αρμόδιο πρόσωπο. Επομένως, στην ίδια υπόθεση μπορεί να ερευνάται τόσο η συμπεριφορά του αποδέκτη όσο και η συμπεριφορά του χορηγού.
Δεν απαιτείται σε κάθε περίπτωση να έχει ολοκληρωθεί η υπηρεσιακή πράξη ή να έχει επιτευχθεί το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα. Ιδιαίτερη σημασία έχουν η συμφωνία, η υπόσχεση, ο χρόνος της συναλλαγής και τα αποδεικτικά στοιχεία που δείχνουν τον πραγματικό σκοπό των εμπλεκόμενων.
Όταν κάποιος είναι δημόσιος υπάλληλος
Στην περίπτωση του δημόσιου υπαλλήλου εφαρμόζονται κατά κύριο λόγο τα άρθρα 235 και 236 του Ποινικού Κώδικα. Το άρθρο 235 αφορά τη δωροληψία του υπαλλήλου και το άρθρο 236 τη δωροδοκία του από άλλο πρόσωπο. Η νομική εκτίμηση δεν περιορίζεται στους υπαλλήλους του στενού δημόσιου τομέα· μπορεί να αφορά και πρόσωπα που υπηρετούν με μόνιμη ή προσωρινή σχέση σε φορείς στους οποίους ο νόμος αποδίδει αντίστοιχη ιδιότητα.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο υπάλληλος που ζητά χρήματα για να επιταχύνει μια διοικητική διαδικασία ή για να εκδώσει μια άδεια. Αν το ζητούμενο αντάλλαγμα συνδέεται με ενέργεια που εμπίπτει στα καθήκοντά του, εξετάζεται η βασική περίπτωση δωροληψίας. Αν η ενέργεια ή παράλειψη αντίκειται στα καθήκοντά του, η πράξη αντιμετωπίζεται βαρύτερα και μπορεί να αποτελέσει κακούργημα.
Ουσιαστική είναι η διάκριση ανάμεσα σε μια πράξη που ο υπάλληλος όφειλε ούτως ή άλλως να κάνει και σε μια πράξη που δεν επιτρεπόταν να κάνει. Εξίσου σημαντικό είναι να αποδεικνύεται ότι η παροχή δεν ήταν νόμιμη, συνηθισμένη ή άσχετη με την υπηρεσία, αλλά συνδεόταν αθέμιτα με συγκεκριμένη υπηρεσιακή ενέργεια ή παράλειψη.
Παράδειγμα υπόθεσης δημόσιου υπαλλήλου
Πολίτης ισχυρίζεται ότι υπάλληλος φορέα ζήτησε χρηματικό ποσό για να εγκρίνει ένα δικαιολογητικό που δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις. Η έρευνα πρέπει να διακριβώσει αν υπήρξε όντως τέτοιο αίτημα, αν το ποσό δόθηκε ή απλώς συζητήθηκε, ποια ήταν τα αρμοδιότητα και τα καθήκοντα του υπαλλήλου και αν η έγκριση ήταν παράνομη. Μηνύματα, τραπεζικές κινήσεις, μαρτυρικές καταθέσεις, τηλεφωνικές επικοινωνίες και το υπηρεσιακό αρχείο μπορεί να έχουν αποφασιστική σημασία.
Ειδική και αυστηρότερη ρύθμιση υπάρχει για τη δωροληψία και δωροδοκία δικαστικών λειτουργών με το άρθρο 237 ΠΚ. Για τον ιατρό δημόσιου νοσηλευτικού ιδρύματος μπορείτε να δείτε και το σχετικό άρθρο μας για την παθητική δωροδοκία ιατρού.
Όταν κάποιος είναι ιδιωτικός υπάλληλος
Για τον ιδιωτικό τομέα η βασική διάταξη είναι το άρθρο 396 του Ποινικού Κώδικα, με τίτλο «Δωροληψία και δωροδοκία στον ιδιωτικό τομέα». Η διάταξη δεν περιορίζεται μόνο στον μισθωτό με σύμβαση εργασίας. Μπορεί να καλύπτει και πρόσωπο που εργάζεται ή παρέχει υπηρεσίες με οποιαδήποτε ιδιότητα ή σχέση, όταν ενεργεί στο πλαίσιο επιχειρηματικής δραστηριότητας.
Ο ιδιωτικός υπάλληλος ή παρέχων υπηρεσίες μπορεί να ερευνηθεί για δωροληψία όταν ζητά, λαμβάνει ή δέχεται υπόσχεση αθέμιτου ωφελήματος για τον εαυτό του ή για άλλον, ως αντάλλαγμα για ενέργεια ή παράλειψη κατά παράβαση των καθηκόντων του. Τα καθήκοντα μπορεί να προκύπτουν από τον νόμο, από τη θέση που κατέχει ή από τη φύση της υπηρεσίας που παρέχει. Αντίστοιχα, τιμωρείται και όποιος προσφέρει, υπόσχεται ή δίνει το ωφέλημα στο πλαίσιο επιχειρηματικής δραστηριότητας.
Σε αντίθεση με τη βασική περίπτωση του δημόσιου υπαλλήλου, στο άρθρο 396 ΠΚ η σύνδεση με παράβαση καθηκόντων αποτελεί ρητό, ουσιώδες στοιχείο της πράξης. Γι’ αυτό η απλή απόδειξη μιας πληρωμής ή μιας παροχής δεν αρκεί από μόνη της: πρέπει να αποδεικνύεται και η συμφωνηθείσα αθέμιτη ανταπόδοση.
Παράδειγμα υπόθεσης ιδιωτικού υπαλλήλου
Υπάλληλος προμηθειών ιδιωτικής εταιρείας λαμβάνει χρήματα από προμηθευτή για να επιλέξει την προσφορά του, παρότι αυτή είναι δυσμενέστερη για τον εργοδότη του. Σε αυτή την περίπτωση εξετάζεται δωροληψία στον ιδιωτικό τομέα για τον υπάλληλο και δωροδοκία για τον προμηθευτή. Κρίσιμα ερωτήματα είναι αν ο υπάλληλος είχε αρμοδιότητα επιλογής, αν παρέβη συγκεκριμένες οδηγίες ή καθήκοντα και αν η πληρωμή συνδέεται με την επιλογή της προσφοράς.
Αντίθετα, μια γνήσια εμπορική έκπτωση που καταχωρίζεται νόμιμα στα βιβλία της επιχείρησης δεν ταυτίζεται αυτομάτως με δωροδοκία. Το ίδιο ισχύει και για κάθε παροχή: πρέπει να αποδεικνύεται ο αθέμιτος χαρακτήρας της και η σχέση της με παράβαση καθηκόντων, όχι απλώς η ύπαρξη επαγγελματικής γνωριμίας ή συναλλαγής.
Τι εξετάζεται στην ποινική έρευνα
Σε υποθέσεις δωροδοκίας και δωροληψίας η υπεράσπιση ή η υποστήριξη της κατηγορίας απαιτεί λεπτομερή ανασύνθεση των γεγονότων. Συνήθως εξετάζονται:
- η ακριβής ιδιότητα, η θέση και οι αρμοδιότητες του εμπλεκόμενου προσώπου,
- το περιεχόμενο και ο χρόνος των συνομιλιών ή της επαφής των εμπλεκόμενων,
- η διαδρομή των χρημάτων ή η φύση της άλλης παροχής,
- η ύπαρξη συγκεκριμένης συμφωνίας για αντάλλαγμα,
- η νομιμότητα ή η παράβαση των καθηκόντων που συνδέεται με την πράξη,
- η αξιοπιστία των καταθέσεων και τα έγγραφα ή ψηφιακά αποδεικτικά στοιχεία.
Η εμπλοκή μεσάζοντα, η χρήση εταιρικού λογαριασμού, η έκδοση τιμολογίου ή η καταβολή μέσω τρίτου δεν αποδεικνύουν αυτομάτως ούτε αποκλείουν την τέλεση αδικήματος. Κάθε στοιχείο κρίνεται στο συνολικό πλαίσιο της υπόθεσης.
Πώς μπορεί να βοηθήσει ο ποινικολόγος
Είτε κάποιος κατηγορείται ότι ζήτησε ή έλαβε αθέμιτο ωφέλημα, είτε κατηγορείται ότι το προσέφερε, είτε επιθυμεί να καταγγείλει μια τέτοια συμπεριφορά, χρειάζεται άμεση και προσεκτική νομική καθοδήγηση. Πριν από κάθε κατάθεση πρέπει να εκτιμηθεί η δικογραφία, να διατηρηθούν τα σχετικά έγγραφα και μηνύματα και να αποφευχθούν ενέργειες που μπορεί να βλάψουν αποδεικτικά στοιχεία ή να δημιουργήσουν νέες ποινικές εκκρεμότητες.
Οι ποινικολόγοι του γραφείου μας αναλαμβάνουν τη νομική υποστήριξη σε υποθέσεις δωροδοκίας και δωροληψίας στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, από την προκαταρκτική εξέταση και την ανάκριση έως το ακροατήριο. Η στρατηγική προσαρμόζεται στην ιδιότητα του εντολέα, στα πραγματικά περιστατικά και στα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία.
